Eko rečnik

A  B  C  Č  Ć  D    Đ  E  F  G  H  I  J  K  L  Lj  M  N  Nj  O  P  R  S  Š  T  U  V  Z  Ž #

А

Abiotički – koji pripada neživoj prirodi

Abiotički faktori – Uticaji nežive prirode, primarni faktori koji određuju da li će neki organizam živeti u određenom okruženju ili ne. Dele se na klimatske, hemijske, orografske i pedološke

Abundancija – U fitocenologiji predstavlja oznaku za brojnost individua pojedine biljne vrste

Adaptacija – Prilagođavanje organizma sredini/okolini

Aditivi – Supstance koje se dodaju u prehrambene proizvode radi poboljšanja nekih njihovih svojstava kao što su rok trajanja, ukus, miris, boja ili čvrstoća

Adsorpcija – Upijanje hemijske materije na površini čvrste koja se zove adsorbent

Adventivne vrste – Vrste koje se mogu naći na području koje je izvan njihovog istorijskog prirodnog areala, kao posledica slučajnog ili namernog unošenja od strane čoveka

Aerobni organizmi – Organizmi koji su sposobni da žive samo u prisustvu slobodnog kiseonika

Aerobno razlaganje – Mikrobiološki proces razgradnje biorazgradivog materijala u prisustvu slobodnog kiseonika

Aerosol – Razbijene čestice tečnosti ili čvrstih tela u vazduhuAgenda 21 – Dokument usvojen na Konferenciji Ujedinjenih nacija za životnu sredinu i razvoj u Rio de Ženeiru 1992. godine

Aerozagađenje – Zagađenje vazduha

Aktivna supstanca – Supstanca ili mikroorganizam koji ima opšte ili specifično dejstvo na nepoželjne organizme

Akutno – Trenutno u početku

Albedo – Izražava procenat odbijene od ukupno primljene radijacije na površini lista

Alfa-čestice – Pozitivno naelektrisane krupne čestice

Alohtona vrsta – Vrsta koju je čovek uneo na područje na kome prirodno nije bila rasprostranjena

Alpinetum – Specijalno uređen deo bašte ili vrta u kome se gaje visokoplaninske vrste biljaka

Alternativna energija – Različiti oblici energije koji se proizvode na način da ne štete okolini

Amiktička jezera – Jezera koja su trajno pokrivena ledom i time zaštićena od temperaturnih promena

Aminokiseline – Osnovni gradivni elementi proteina

Anadromne vrste – Vrste koje iz mora odlaze na mrešćenje u reku (losos, jesetra, moruna)

Anaerobni organizmi – Organizmi koji su sposobni da žive samo u uslovima bez prisustva kiseonika

Anaerobno razlaganje – Mikrobiološki proces razgradnje biorazgradivog materijala u odsustvu slobodnog kiseonika

Antibiotici – Supstance biološkog porekla koje sprečavaju razmnožavanje određenih mikroorganizama ili ih uništavaju

Antioksidansi – Molekuli koji sprečavaju oksidaciju drugih molekula

Antrazin – Pesticid koji se široko koristi u ratarstvu. Izaziva seksualnu disfunkciju i abnormalan razvoj vodozemaca i gmizavaca

Antropogene promene – Promene u spoljašnjoj sredini izazvane čovekovim delovanjem

Antropogeni faktori – Faktori koji se odnose na dejstva koja na živi svet vrši čovek

Antropozoogene promene – Promene u spoljašnjoj sredini izazvane čovekovim delovanjem

Arboretum – Prostor na kome se gaji veliki broj drvenastih vrsta, posađene u cilju ilustrovanja biodiverziteta (najčešće se koristi u edukativne svrhe)

Areal – Deo teritorije ili akvatorije u kome određena populacija/vrsta vrši životne procese

Areal aktivnosti – Prostor na kome jedinke neke populacije obavljaju svoje dnevno-noćne aktivnosti

Argilofilan organizam – Vodeni organizam koji živi na glinovitom dnu

Arhuska konvencija – Konvencija o dostupnosti informacija, učešću i javnosti u donošenju odluka i dostupnosti pravosuđu u oblastima koje se tiču životne sredine. Usvojena 1998. godine u Danskoj

Atmosfera – Tanak sloj vazduha (gasova) koji okružuje planetu Zemlju i zadržava se zahvaljujući sili gravitacije

Autoekologija (idioekologija) – Deo ekologije koji proučava odnose jedinke organizma i uslova sredine, odnosno abiotičke i biotičke faktore

Autohtona vrsta/populacija/ekosistem – Koji se nalazi u prirodi u određenom prostoru u okviru svog prirodnog rasprostranjenja

Autonoman ekosistem – Ekosistem u kome se odvija prirodan proces kruženja materije i proticanja energije tj. nijedna njegova komponenta nije supstituisana od strane čoveka

Autotrofni organizmi – Organizmi koji su sposobni da koriste neorganske materije i iz njih izgrađuju organska jedinjenja koja ima služe kao izvor energije za životne procese

Azonalna vegetacija – Vegetacija koja nije uslovljena opštim klimatskim prilikama i iz tog razloga se ne može podeliti na zone

 

B

Banka gena (semena, plodovi, vegetativni delovi) – Visoko specijalizovane kolekcije biljnog materijala koji se sakuplja, magacionira, održava i razmnožava pod strogo kontrolisanim specifičnim uslovima

Bekerel – Jedinica za merenje radioaktivnosti radioaktivnog izvora

Bel – Jedinica za merenje jačine zvuka

Bentos (bentofauna) – Grupa organizama vezanih za morsko dno

Bisfenol A (BPA) – Jedinjenje u plastici koga ima svuda i ključni je element za proizvodnju tog materijala

Beta-čestice – Negativno naelektrisane male čestice

Biocenologija – Ekologija životnih zajednica

Biocenoza (životna zajednica) – Skup organizama različitih vrsta u istom staništu

Biociklus – Najveći ekološki kompleks u biosferi koga sačinjavaju međusobno srodni ekosistemi i biomi. Postoje 3 biociklusa: biosiklus Svetskog mora, biosiklus kopnenih voda i biosiklus kopnenih ekosistema i bioma

Biodiverzitet (biološka raznovrsnost) – Raznovrsnost organizama u okviru vrste, među vrstama i među ekosistemima

Biodizel – Obnovljivo gorivo koje se proizvodi od poljoprivrednih resursa kao što su suncokretovo ulje, reciklirana ulja za prženje i životinjsko salo

Biogas – Mešavina metana i ugljen-dioksida koja se dobija prilikom razgradnje organskih materija pod anaerobnim uslovima

Bioindikatori – Organizmi koji se koriste za prikaz stanja životne sredine, op pravilu su osetljivi na promene uslova sredine

Biološki monitoring – Jedinstveni skup neophodnih planskih sistematskih merenja baziranih na praćenju faktora sredine u cilju prikupljaanja odgovarajućih podataka

Biološki resursi – organizmi ili njihovi delovi, populacije ili bilo koja druga biotička komponenta ekosistema, koja ima aktuelnu ili potencijalnu upotrebnu vrednost za ljudski rod

Biom – Kompleks srodnih ekosistema koji se nalaze u različitim odnosima međusobne povezanosti i uslovljenosti

Biomasa – Organska materija izvedena iz živih ili nedavno živih organizama i može se koristiti kao izvor energije

Biorazgradivi otpad – otpad koji je pogodan za anaerobnu ili aerobnu razgradnju, kao što su hrana, baštenski otpad i papir

Biosfera – Delovi atmosfere, litosfere i hidrosfere naseljeni živim bićima čija ih aktivnost bitno menja

Biopesticidi – Pesticidi stvoreni iz životinja, biljaka, bakterija i određenih minerala

Biotehnologija – Svaka primena tehnologije koja koristi biološke sisteme, žive organizme ili njihove proizvode, sa ciljem proizvodnje produkata za posebne namere

Biotički – Koji pripada živoj prirodi

Biotički faktori – Uticaj živih bića na druge organizme

Biotop (životno stanište) – Deo naseljenog prostora zemlje koji se odlikuje smecifičnim kompleksom ekoloških faktora

Bogatstvo vrsta – Ukupan broj različitih vrsta u posmatranom području

Bosket – veći geometrijski zasad sa pravilno raspoređenim drvećem, korišćen u parkovima

Botanička bašta – Naučno-istraživačka, nastavna i kulturno prosvetna ustanova u kojoj se nalaze kolekcije živih biljaka koje reprezentuju raznovrsnost i bogatstvo biljnog sveta na zemlji

Buka – Neprijatan zvuk nastao nepravilnim treperenjem materija

Bird Life International – Međunarodni savet za zaštitu ptica

 

C

Cenobiont – Član životne zajednice, odnosno ekosistema

Crvena knjiga – Naučna publikacija koja sadrži podatke o karakteristikama vrste, stepenu njene ugroženosti i predloge mera za zaštitu same vrste

Crvena lista – Predstavlja osnovu za izradu Crvenih knjiga

Cunami – Dugački talasi izazvani podmorskim zemljotresima i vulkanskim erupcijama. Kreću se velikom brzinom i imaju katastrofalno dejstvo na priobaljnj, hiljadama kilometara daleko od mesta njihovog nastanka

CITES – Međunarodna konvencija o trgovini ugroženim divljim biljnim i životinjskim vrstama

 

D

DDT (dihlor-difenil-trihloretan) – Poznati insekticid

Degradacija – Postepeno snižavanje, smanjivanje ili gubljenje nekog svojstva

Deklaracija – Dokument koji sadrži objavu zvaničnog mišljenja ili stavova, obično državnog organa ili međunarodnog tela

Demekologija – Ekologija populacija

Demografija – Nauka o stanovništvu koja uključuje vitalnu statistiku ljudi, smrtnost, rašanje, prostorni raspored, ukupnu veličinu populacije i populaciona kretanja

Dendrofond – Ukupan fond zaštićenog drveća koji se štiti na osnovu odgovarajuće odluke

Denitrifikacija – Završna etapa kruženja azota u kojoj se nitratni azot redukuje i svodi na elementarni

Deponija – Prostor zaodlaganje otpada na zemljištu pod posebnim uslovima datim u Direktivi EU 1999/31/EC definisan članom 4. u prilogu te iste direktive

Destratifikacija – Prirodno ili veštački izazvano mešanje slojeva dublje i površinske vode u jezeru

Deforestacija (krčenje šuma) – Sečenje šuma da bi se dobilo zemljište čijoj nameni šuma nije potrebna

Dimiktička jezera – Tip jezera kod kojih do cirkulacije vode dolazi dva puta godišnje – u proleće i jesen

Dioksin – Jedinjenja koja se smatraju izuzetno toksičnim a sadrže hlor, ugljenik, kiseonik i vodonik. Najtoksičniji je TCDD

Distrofan ekosistem – Vodeni ekosistem koji se odlikuje velikom količinom humusa koji je nedostupan planktonskim organizmima pa ovakav ekosistem ima malu produktivnost

Divlja vrsta – Vrsta na čiji genotip tj evolucione procese čovek nije namerno uticao

Domaća/kulturna vrsta – Vrsta na čiji je genotip (evolucione procese) uticao čovek radi svojih potreba

Drvored – Rasadnički odnegovan niz drveća, zasažen duž saobraćajnica, puteva, staza za šetanje, po pravilu na jednakim međusobnim razmacima

 

Đ

Đubrivo – Smeša materija koje se koriste u poljoprivredi ili vrtlarstvu za poboljšanje rasta biljki

 

E

Edafski faktori – Grupa ekoloških faktora koji se odnose na fizičke, hemijske i biološke osobine zemljišta

Edifikatori – Biljke koje imaju dominantnu ulogu u izgradnji odgovarajuće biocenoze

Egzogeni faktori – Spoljašnji uticaji na tokove procesa u organizmima i biocenozama, npr. temperatura, svetlost, parcijalni pritisak kiseonika

Ekologija – Nauka koja proučava odnose organizama, odnosno pojedinih vrsta i njihovih zajednica

Ekologija čoveka – Nauka koja proučava odnose čoveka i životne sredine

Ekološka niša – Predstavlja mesto i ulogu vrste, populacije, grupe organizama u spletu odnosa (pre svega ishrane) u zajednici tj ekosistemu

Ekološka valenca – Amplituda variranja jednog ekološkog faktora u čijim je granicama moguć opstanak određene vrste

Ekološki faktori – Faktori sredine koji utiču na organizam

Ekološki sistemi – Samostalni biološki sistemi

Ekoklima – Kompleks klimatskih elemenata koji se formira u okviru jedne zajednice (količina svetlosti, temperatura, vlažnost itd)

Ekosistem – Sistem koji uključuje sve organizme u određenom području i koja se nalazi u interakciji sa fizičkim okruženjem. Tako da se kroz protok energije manifestuje jasno definisana trofička struktura, biotički fiverzitet i kruženje materije u okviru sistema

Ekotip – Nasledno uslovljeni ekološki tip živog organizma koji je formiran u vezi sa krupnim zonalnim klimatskim razlikama i u vezi je i sa ekološkim razlikama lokalnog karaktera

Ekotoksikologija – Nauka koja se bavi specifičnim odnosom, interakcijama, transformacijama, sudbinom i efektima prirodnih i sintetičkih hemikalija u biosferi uključujući žive organizme, populacije i ekosisteme

Ekoton – Prelaz između dve ili više različitih zajednica

Ekotop – Kompleks abiotičkih ekoloških uslova koji se postepeno menja pod uticajem živog sveta koji se tu naseljava i postepeno prelazi u biotop

Eksploatacija – Iskorišćavanje prirodnih rezursa. Sve češće se upotrebljava u smislu trajno neodrživog razvoja prirodnih bogatstava

Ekstrazonalna vegetacija – Deo zonalne vegetacije koji se razvija i van svoje zonalne oblasti zahvaljujući specifičnim uslovima lokalne sredine

Emisija (ispuštanje) – Odnosi se pre svega na zagađujuće gasovite materije koje se antropogenim delatnostima ispuštaju u atmosferu

Emulgatori – Supstance koje smanjuju površinski napon i doprinose potrebnoj čvrstini prehrabenog proizvoda

Endemične vrste – Vrste čije je rasprostranjene ograničeno na jednu usku prostornu celinu van koje ih je nemoguće naći

Endemorelikt – Vrsta čije je prirodno rasprostranjenje veoma ograničeno, a za koju se pouzdano zna da je zaostala do danas iz dalje ili bliže prošlosti

Energetska efikasnost – Niz mera koje preduzimamo u cilju smanjenja potrošnje energije, koje pri tome ne narušavaju uslove rada i života

Entomofilija – Pojava da se oprašivanje biljaka vrši insektima

Epifite – Životna forma biljaka koje se nastanjuju na granama i stablima drveća i žbunova. Najčešće alge, lišajevi i mahovine

Epilimnion – Voda iznad termokline

Erozija – Odnošenje zemljišta pod dejstvom vode ili vetra

Eulitoral – Zona plime i oseke

Eurivalentnost – Sposobnost nekog sistema/organizma da podnosi široko variranje većeg broja ekoloških faktora sredine u kojoj se nalazi

Eutrofan ekosistem – Produktivan ekosistem

Eutrofikacija – Prirodan proces povećanja organske produkcije u ekosistemu. Može biti i antropogeno potpomognuta poljoprivredom ili veštačkim žubrivima

Evaporacija – Fizički proces odavanja vode u vidu vodene pare

Evapotranspiracija – Ukupna evaporacija sa neke površine pokrivene vegetacijom

Ex-situ zaštita, očuvanje – Očuvanje komponenti biodiverziteta izvan njihovog prirodnog okruženja

ECNS (European Centre for Nature Conservation) – Evropski centar za zaštitu prirode

ECOWET (Ecological – Economical Analisys of Wetlands) – Ekologija i ekonomija u vlažnim staništima

EEA (European Environment Agency) – Evropska agencija za zaštitu životne sredine

EECONET  (European Ecology Network) – Evropska ekološka mreža

ENVCD (Enviromental Measures in Developing Countries) – Organizacija koja se bavi finansiranjem projekata čiji je cilj integracija ekološke dimenzije u razvojni proces radi ostvarenja održivog razvoja u zemljama u razvoju

EURONATUR – Organizacija Evropske Unije za zaštitu prirode

EUROPARC FEDERATION – Evropska federacija nacionalnih parkova

EUROSITE – Evropska mreža organizacija koje upravljaju prirodnim dobrima, postoji da bi se poboljšala zaštita prirode kroz menadžment zemljištem i vodama za dobrobit prirode i mogućnosti uživanja u njoj

 

F

Fanerofite – Biljke koje imaju višegodišnje trajne grane sa pupoljcima i za vreme nepovoljnog perioda njihovi pupoljci su zaštićeni zahvaljujući postojanju zaštitnih ljuspi

Fantomska struja – Struja koja se crpi iz mreže kada je uređaj uključen ali se ne koristi. Npr. štampači, punjači, televizori i kompjuteri

Fauna – Životinjski svet jedne oblasti

Fenofaze – Sukcesivne fenološke pojave u životnom ciklusu jedne organske vrste

Fitocenoza – Biljna zajednica

Fitoekologija – Ekologija biljaka

Fitofag – Biljojed, organizam koji se hrani isključivo biljkama

Fitogeografija – Naučna disciplina biogeografije koja proučava zakonitosti rasprostranjenja biljnih vrsta na Zemlji

Fitoklima – Ekoklima jedne fitocenoze

Fizička suša – Stvarni nedostatak vode u zemljištu i atmosferi

Fizički faktori – Klimatski faktori

Flora – Skup svih biljnih vrsta određene oblasti

Fosili – Ostaci biljnih i životinjskih organizama iz geološke prošlosti ili njihovi tragovi, sačuvani najčešće u sedimentnim stenama i mogu biti mikroskopskih pa do gigantskih veličina

Fosilna goriva -Goriva nastala vekovnom transformacijom organske materije

Fotometrijski listovi – Sposobnost listova da se raspoređuju mozaično u odnosu na količinu svetlosti koja do njih dopire

Fotosinteza – Fiziološki proces dobijanja organskih jedinjenja iz neorganskih uz pomoć svetlosne energije

Frigana – Viši stepen degradacije tvrdolisnih zimzelenih hrastovih šuma koji se javlja u srednjem i istočnom Sredozemlju

Fungicidi – Hemijske supstance za uništavanje otrovnih gljiva

 

G

Gama-zraci – Neutralni elektromagnetni talasi malih talasnih dužina i velike prodornosti

Gariga – Vrsta vegetacije niskih zimzelenih žbunova i polužbunova, često rezultat preterane ispaše ili seče mediteranskih šuma

Gasifikacija – Delimično sagorevanje čvrstog otpada pri čemu se dobija sagorivi gas koji sadrži ugljendioksid i vodu, različite ugljovodonike i tri vrste čvrstog ostatka

Gasifikacija uglja – Kada se ugalj pod visokim pritiskom i visokom temperaturom, dodavanjem vode i uz prisustvo kiseonika pretvara u sintetički prirodni gas koji se naziva singas

Gasovi sa efektom staklene bašte – Gasovi koji zbog povećanog sadržaja u atmosferi zadržavaju Zemljino dugotalasno zračenje a u isto vreme neometano propuštaju Sunčevo kratkotalasno zračenje. CO2, ugljen monoksid, sumpor, amonijak, vodena para, metan itd.

Generacija – Prosečna starost roditelja u populaciji. Mora da budeveća od starosti prvog razmnožavanja osim kod taksona koji se razmnožavaju samo jednom

Genetički materijal – Deo biljke, životinje, gljive, mikroorganizma, virusa ili viroida koji sadrži naslednu informaciju

Genetički modifikovani organizmi (GMO) – Organizmi čiji je genetički materijal promenjen metodama savremene biotehnologije

Genetički resursi – Genetički materijal koji ima aktuelnu ili potencijalnu vrednost za ljudski rod

Genofond – Sveukupnost genoma svih vrsta određenog geografskog područja

Genom vrste – Kompleks naslednih faktora koji se nalazi na hromozomima svih individua unutar vrste

Geodiverzitet – Opisuje raznovrsnost geoloških fenomena i njihovih odgovarajućih procesa unutar određenog područja

Geološka građa – Sastav, starost i sklop dela terena i najčešće se prikazuje geološkom kartom

Geološka skala – Skala koja se koristi kako bi se opisalo vreme i odnosi između događaja koji u se dogodili u istoriji Zemlje

Geološki profil – Grafički prikaz geološke građe u vertikalnoj ili kosoj ravni onih delova terena koji se neposredno zapažaju na površini ili njegovih dubljih delova

Geo-nasleđe – Sve geomorfološke pedološke i posebne arheološke vrednosti nastale u toku formiranja litosfere i međuzavisnosti prirode i ljudskih kultura koje zbog izuzetnog naučnog i kulturnog značaja moraju biti posebna briga svih društvenih faktora

Geofite – Životna forma biljaka koje nepovoljne životne uslove preživljavaju tako što pupoljke ili vršne izdanke zakopavaju u zemlju u vidu gomolja ili lukovica i rizoma

Geotermalna energija – Energija u vidu gejzira ili termalnih izvora koja se koristi za dobijanje električne energije i zagrevanje

Glacijalni relikt – Vrsta koja je danas usko rasprostranjena ugornjim visinskim zonama ili drugim hladnim staništima a smatra se da je bila šire rasprostranjena u vreme poslednjih Ledenih doba

Golosemenice – Biljke sa semenom kod kojih semeni zamtak nije zatvoren u listolike organe

Gradska šuma – Segment grada pod šumom. Po pravilu se nalazi u srednjoj i spoljnoj zoni grada a cilj joj je prioritetno rekreaciono korišćenje i pozitivan uticaj na unapređenje urbane klime

Gradski sad – Zelena površina koja se nalazi u stambenom kompleksu i namenjen je odmoru stanovnika okolnih blokova

Građevinski otpad – Otpad nastao prilikom izgradnje, održavanja i rušenja građevinskih objekata

Grej – Jedinica za merenje apsorbovane doze jonizujućeg zračenja

Gustina populacije – Prosečan broj jedinki na jedinici životnog prostora

Gutacija – Proces izlučivanja vode u obliku kapljica koji nadoknađuje odsustvo transpiracije i omogućava protok vode kroz biljku

 

H

Habitat – stanište

Halofite – Biljke koje žive na zaslanjenim i slanim zemljištima

Hamefite – Biljke čiji se pupoljci nalaze do 25cm iznad zemljišta i na taj način uspevaju da prežive nepovoljan period tokom godine

Hazmofite – Biljke koje se razvijaju i nalaze uslove za život na kamenjarima ili u pukotinama stena

Heliofite – Biljke koje se razvijaju u uslovima pune sunčeve svetlosti i ne podnose zasenjenost

Hemijski ekološki faktori – Hemijske karakteristike određenog životnog staništa

Hemikriptofite – Biljke kod kojih nadzemni delovi izumiru preko zime ali pupoljci ostaju pri osnovi stabla ili ispod zemlje, na korenu biljke

Herbicidi – Hemijska sredstva koja služe za uništavanje korovskih biljaka

Herbivori – Biljojedi

Hibernacija – Faza mirovanja

Hidrobiologija – Nauka o vodenim ekosistemima

Hidroedafski faktori – Vodeno-zemljišni faktori

Hidrofilija – Oprašivanje biljaka uz pomoć vode

Hidrofite – Vodene biljke koje mogu biti submerzne (u celini potopljene u vodi) i flotantne (plutajuće)

Hidrogeografski objekti – Vodeni objekti značajni po količinivode, režimu rada i živopisnom izgledu (izvori, kraška vrela, jezera)

Hidrosfera – Vodeni omotač Zemlje

Higrofite – Biljke koje su prilagođene životu u uslovima vlažnih staništa i često se nalaze u nedostatku kiseonika

Hipolimnion – Dubok, hladan i relativno miran sloj vode koji se proteže do dna vodenog basena

Hipotermija – Pojava da na spoljašnjim nižim temperaturama dolazi do opadanja telesne temperature ispod letalne granice

Homeostaza – ravnoteža

I

Idioekologija (autoekologija) – Ekologija vrsta. Analiza životnih istorija i ponašanja kao načina adaptacije na okruženje

Imisija – ispuštanje unutra (suprotno od emisije)

Indikatori – Vrste koje imaju vrlo usku ekološku valencu u odnosu na skup ekoloških faktora ili u odnosu na samo jedan faktor. To su u principu stenovalentne vrste

Industrijski otpad – Otpad iz bilo kojeg industrijskog preduzeća ili fabrike (izuzev rudnika ili kamenoloma)

Inertni otpad – Otpad koji po fizičkim, hemijskim ili biološkim osobinama i karakteristikama nema mogućnost raspada i ne može se sagoreti

Infektivni otpad – Opasan medicinski otpad koji sadrži mikroorganizme koji mogu izazvati bolesti ljudi i životinja a čie ga pribor iz mikrobioloških laboratorija, oprema, materijal i pribor koji je bio u kontaktu sa krvlju i drugim izlučevinama infektivnih bolesnika

Informacioni sistem zelenih površina – baza podataka o sistemu zelenih površina grada sa ciljem postizanja veće efikasnosti u implementaciji zaštite zelenih površina i njihovog upravljanja

Insekticidi – Hemijska sredstva za uništavanje insekata

Insineracija – Kontrolisano spaljivanje otpada radi smanjenja njegove zapremine, toksičnosti i iskorišćenja energije

Integralna prevencija i kontrola zagađenja (IPPC) – zamišljena je da spreši, onemogući ili smanji zagađenje iz svih postrojenja uključujući i neka postrojenja za upravljanje otpadom, putem izdavanja dozvola za rad zasnovana na primeni najboljih tehnika

Interakcija – Međusobno dejstvo

Introdukcija – Pokušaj da se vrsta naseli izvan utvrđenog rasprostranjenja ali u odgovarajuće stanište za potrebe njenog očuvanja

Introdukovana vrsta – Vrsta koja se aklimatizovala i razmnožava se u prirodi nakon što je voljnom ili nevoljnom delatnošću čoveka uneta na određeni prostor na koji prirodnim putem ne bi dospela

In-situ zaštita – očuvanje ekosistema i prirodnih staništa i obnavljanje vitalnih populacija u svom prirodnom okruženju

Izgrađena sredina – Životna sredina u kojoj dominiraju zgrade, saobraćajnice i druge građevine i čije održavanje ekoloških procesa, biodiverziteta i bioloških resursa zavisi od prirodnih, izmenjenih ili kultivisanih ekosistema

Izmenjena (modifikovana) sredina – Životna sredina na koju su uticaji čoveka veći od uticaja bilo koje druge vrste ali čiji sastavni delovi nisu kultivisani i čiji biodiverzitet nije suštinski smanjen

IBA (International Bird Areas) – Međunarodno značajna staništa ptica koja zadovoljavaju stroge kriterijume IBA programa

InterWet – Projekat zaštite i unapređenja vlažnih staništa

IUCN – Međunarodna unija za zaštitu prirode. Organizacija koja podstiče i pomaže društvima širom sveta da štite integritet i diverzitet prirode i obezbede ekološki održivo i ravnomerno korišćenje prirodnih resursa

 

J

Javne zelene površine – Površine koje su utvrđene Urbanističkim planovima i Urbanističkim projektima

Javno prirodno dobro – Zelena površina autohtonog ili antropogenog porekla ili očuvani deo predela. Jednako je dostupan svima i njegovo korišćenje, uređenje i očuvanje je od opšteg interesa

Jonizujuće zračenje – Zračenja koja mogu da vrše jonizaciju materijala

 

K

Kalusno tkivo – Sekundarno meristemsko tkivo koje u prirodi nastaje pri povredi biljnog organa

Kapitalni primerak drveta – Drvo prečnika većeg od 60cm pravilno razvijene krošnje za datu vrstu drveta

Karbonski otisak – Mera našeg uticaja na životnu sredinu i klimatske promene, a izražava se u kilogarmima ekvivalenata ugljnjn-dioksida

Kardinalne tačke – Određene vrednosti jednog ekološkog faktora u okviru ekološke valence organizma koje su specifične za svaku vrstu

Kartiranje biotopa – Kategorizacija biotopa sa stanovišta zaštite prirode i grafičko predstavljanje njihove veličine i distribucije

Katadromne vrste – Vrste koje iz reka odlaze na mrešćenje u more (jegulje)

Katastar zelenih površina – Registar podataka o zelenim površinama, njihovom kvantitetu, kvalitetu i ekonomskoj proceni. Uključuje kartografski prikaz i statističke informacije i predstavlja osnovu za korišćenje prirodnih resursa, planiranje i kontrolu njihove zaštite

Kategorizacija zaštićenih prirodnih dobara – Vrednovanje zaštićenih prirodnih dobara na osnovu utvrđenih kriterijuma u zavisnosti od svojstava dobara – raznolikost,pejzažna atraktivnost, starost, očuvanost, funkcije i značaj i ugroženost

Kisela kiša – Nastaja kada sumpor dioksid, azotni oksidi i razne gasovite organske materije reaguju u atmosferi sa vodom, kiseonikom i drugim hemikalijama formirajućirazličita kisela jedinjenja. sunčeva svetlost ubrzava ove reakcije. Rezultat su blagi rastvori sumporaste i azotne kiseline

Kjoto protokol – Dokument za sprečavanje globalnog zagrevanja. Glavni cilj je smanjenje emisije gasova koji izazivaju efekat staklene bašte. Stupio na snagu tek 2005. godine kad ga je ratifikovala Rusija

Klasično nalazište – Lokalitet na kome je po prvi put pronađena neka nova vrsta i sa koga je sakupljen primerak na osnovu koga je izvršen naučni opis vrste

Klima – Srednja vrednost atmosferskih uslova (temperature, padavine, vetrova, vazdušnog pritiska itd.) koji vladaju u jednom području tokom dužeg niza godina

Klimaksni ekosistem – Prirodni završni stupanj sukcesivnog razvoja ekosistema stabilizovanih odnosa abiotičkih i biotičkih faktora

Klimatogena zajednica – Zajednica životnih organizama koja je po svojim osobinama najbolje prilagođena postojećim klimatskim uslovima i iz tog razloga je relativno dugotrajna

Klimazonalni ekosistem – Klimaksni ekosistem koji je istovremeno prilagođen zonalnim klimatskim i pedološkim uslovima date oblasti

Kompost – Smesa organskih komponenti otpada, delimično razloženih delovanjem aerobnih ili anaerobnih bakterija do intermedijarnog stanja, koja se može koristiti kao sredstvo za poboljšanje strukture zemljišta

Kompostiranje – Biološki proces u kojem se organski otpad (baštenski ili kuhinjski) konvertuje u stabilan zrnasti materijal koji se može koristiti za poboljšanje strukture zemljišta

Komunalni otpad – Otpad iz domaćinstava ao i drugi otpad koji je zbog svoje prirode ili sastava sličan otpadu iz domaćinstva

Konsorcije – Spajanje raznorodnih organizama koji su u svojoj životnoj aktivnosti tesno povezani jedni sa drugima. Npr. hrast sa parazitima

Konvencija – Međunarodni sporazum, odnosno dokument o njemu i instrumenti za njegovo sprovođenje

Kosmopoliti – Organizmi koji su široko rasprostranjeni, gotovo po svim kontinentima

Kriptofite – Biljke čiji nadzemni organi u potpunosti izumiru u toku zime a pupoljci se nalaze na podzemnim organima u zemlji ili vodi

Kruženje materije – Planetarni ciklus koji se odvija u ekosistemima. Ciklus u kome jedna ista količina materije kruži kroz živa bića i između živih bića i spoljašnje sredine

Kserofite – Biljke sušniih staništa u kojima ostvaruju normalan rast, razviće i razmnožavanje

Kultura biljnog tkiva – Poseban način proizvodnje novih individua iz različitih delova biljke u laboratorijskim uslovima

Kulturna sredina – Životna sredina na koju su uticaji čoveka veći od uticaja bilo koje druge vrste i čija je većina sastavnih delova kultivisana a biodiverzitet antropogeno uslovljen

 

L

Lanac ishrane – Niz organizama u ekosistemu koji se hrane jedni drugima

Letalne doze zračenja – Doze radijacije koje izazivaju smrt svih ozračenih jedinki

Limnologija – Disciplina hidrobiologije koja se bavi fizičko-hemijskim i biološkim karakteristikama jezera i drugih slatkovodnih ekosistema na kopnu

Litoral – Obalski deo vodenih ekosistema kopna i mora

Litosfera – Površinski deo Zemljine kore na kojoj se odvija život

Lokalni endemiti – Vrste koje su u svom ukupnom rasprostranjenju ograničene isključivo na deo teritorije u okviru državnih granica jedne zemlje

LIFE 2 (Financial Investment for the Enviroment) – Program finansijskih investicija Evropske unije za životnu sredinu. Odnosi se na razvoj i primene politike i zakonodavstva Evropske Zajednice u oblasti zaštite životne sredine

 

M

Makija – Grmolika zajednica kožastog lišća koju čine niske šume i šikare rasprostranjena na teritoriji Sredozemlja, najčešće nastala antropogenim putem

Masiv – Najveća i najkompaktnija strukturna jedinica biljne populacije, slobodnog oblika i rasporeda, kao element kompozicije većih zelenih površina

Medicinski otpad – Otpad koji je nastao u medicinskim ustanovama i može biti čvrst ili tečan. U ovaj otpad spadaju patološki otpad, kese i boce sa krvlju, špricevi, opasne hemikalije, uzorci za analizu itd

Metabolizam ekosistema – Razmena materije i energije između živog i neživog dela ekosistema

Metalimnion – Sloj u temperaturno stratifikovanim jezerima između epilimniona i hipolimniona koji se karakteriše naglim temperaturnim padom

Mezofite – Biljke koje žive u uslovima umerene vlažnosti. Ovde pripada većina listopadnog drveća i žbunova i najveći broj kulturnih biljaka

Mezotrofan ekosistem – Srednjeproduktivan ekosistem

Migracije – Periodična kretanja jedinki ili grupa jedinki

Migracija flore – Premeštanje i seoba biljaka putem rasprostiranja semena i plodova u toku dužeg vremenskog perioda

Migratorna vrsta – Celokupna populacija ili bilo koji geografski izdvojen deo populacije neke vrste čiji znatni deo ciklično i predvidljivo prelazi jednu ili više nacionalnih državnih granica

Mikrobiocenoza – Populacija mikroorganizama u okviru biocenoze

Mikrobna ekologija – Ekologija mikroorganizama

Mikroklima – Označava klimatske uslove staništa organskih vrsta, koji često predstavljaju sasvim male delove biotopa

Mikropropagacija – Specijalna tehnika proizvodnje velikog broja novih individua iz malog broja primarnih eksplantata

Mineralizacija – Razlaganje organske materije do neogranske

Modifikovani živi organizam – Svaki GMO ili proizvod od GMO sposoban za razmnožavanje i prenos genetskog materijala, uključujući i sterilne organizme sposobne za rast

Monitoring – Trajno, dugoročno ili periodično praćenje i procena bioloških i ostalih ekoloških promena korišćenjem određene metodologije

Morbiditet – Brojnost obolevanja jedinke u jedinici vremena

Mortalitet – Negativni faktor rastenja populacije i izražava se kao opšta stopa – brojem uginulih jedinki u određenom vremenu ili kao specifična stopa na jedinicu populacije

Mutacija – Izmena naslednog materijala

MEDA – Program pratećih finansijskih i tehničkih mera za redormu ekonomskih i scoijalnih struktura mediteranskih partnera u okviru evromediteranske saradnje

MEDCOM – Komitet za zaštitu mediteranskih vlažnih staništa

MedWet – Projekat zaštite mediteranskih vlažnih staništa

 

N

Nacionalni park – Veće područje sa prirodnim ekosistemima visoke vrednosti u pogledu očuvanosti, složenosti građe i biogeografskih obeležja i predstavlja izuzetnu prirodnu celinu od nacionalnog značaja

Nacionalni savet za zaštitu geo-nasleđa Jugoslavije – Formiran 1995. godine u Novom Sadu kao savetodavno telo koje usmerava aktivnosti na geo-nasleđe. Sedište je u Zavodu za zaštitu prirode Srbije

Naftna mrlja – Slučajno ispuštena nafta u okruženje koja može da rezultuje naftnim zagađenjem velikih područja i da dovedu do ozbiljne ekološke katastrofe

Natalitet – Urođeno svojstvo populacije da se uvećava

Neautonoman ekosistem – Ekosistem koji je zavisan od energije i hrane stvorene u drugim, najčešće poljoprivrednim ekosistemima

Nekton – Članovi zajednice slobodne vode koji aktivno plivaju

Neuston – Organizmi koji su adaptirani na život na granici između vazduha i vode. Najčešće bakterije i neke alge

Neutroni – Krupne neutralne čestice jezgra atoma

Nitrifikacija – Proces u kojem dolazi do delimične oksidacije amonijačnog azota u nitrate

Nivo ozelenjenosti – Odnos zelenih površina ili slobodne površine datog kompleksa i ukupne gradske površine ili površine kompleksa izražen u procentima

Nuklearni otpad – Otpad nastao korišćenjem nuklearnog gorivi

Nutritivi – Posebno hranljivi dodaci hrani

NATURA 2000 – Program uspostavljanja evropske ekološke mreže koja će sačinjavati posebno zaštićena područja radi zaštite prirodnih staništa i vrsta u njima koja su od posebnog značaja za EU

 

O

Očuvanje zelenih površina – Sve mere koje se preduzimaju u cilju zaštite zelenih površina grada, slike grada, kulturno-istorijskih objekata i prostora, ruralnih područja itd.

Odlaganje otpada – Postupak privremenog ili trajnog odlaganja otpada, pri čemu se njegov uticaj na okruženje svodi na minimum ili potpuno eliminiše

Održivost (održivi razvoj) – Razvoj na bazi korišćenja prirodnih resursa koje obezbeđuje i budućim generacijama bar isti nivo korišćenja. Podrazumeva ravnotežu između uzimanja i obnavljanja

Oksilofite – Grupa kserofita koje žive na sfagnumskim tresavama

Oligotrofni organizmi/ekosistemi – Slabo produktivni organizmi/ekosistemi

Operater – Svako fizičko ili pravno lice koje u skkladu sa propisima upravlja postrojenjem za tretman otpada ili ga kontroliše

Ornitofilija – Oprašivanje uz pomoć ptica

Orografski faktori – Abiotički faktori koji obuhvataju osobine reljefa. Ovde spadaju nadmorska visina, nagib terena, ekspozicija i stepen razuđenosti reljefa

Otpad – Svaki materijal ili predmet koji posle svog korišćenja postaje neupotrebljiv

Ozelenjavanje – Formiranje i rekonstrukcija drvenastožbunaste i travne vegetacije na određenim delovima teritorije u cilju organizacije prijatne sredine za rad, život i odmor stanovnika

Ozonski omotač – Sloj Zemljine atmosfere koji sadrži relativno visoku koncentraciju ozona

 

O

Paleontologija – Nauka koja se bavi proučavanjem biljniih i životinjskih organizama koji su živeli u različitim periodima geološke istorije

Pampasi – Naziv za južnoameričke stepe tj. zeljastu vegetaciju bez drveća u kojoj osnovu čine višegodišnje trave

Parazit – Organizam koji živi stalno ili povremeno na domaćinu ili u njegovoj unutrašnjosti ne ubijajući ga trenutno ili uopšte

Park – Javna zelena površina veličine preko 50 000 kvadratnih metara, pokrivena prirodnom ili veštački podignutim zasadima drveća, šiblja, cveća i trave, prevaskodno namenjena odmoru i rekreaciji stanovnika

Park priobalja – Zelena površina locirana uz vodotoke i po pravilu se koristi u rekreativne svrhe

Park prirode – Područje dobro očuvanih prirodnih svojstava vode, vaѕduha, zemljišta i u celini predstavlja značajni deo očuvane prirode i zdrave životne sredine

Parter – Dekorativna kompozicija najčešće formirana na ravnom terenu od stilizovanih biljnih motiva u kombinaciji sa vodom

Patoanatomski otpad – Delovi tela i drugi anatomski otpad uključujući krv i biološke tečnosti, kao i patološki otpad definisan od strane stučnog osoblj u zdravstvu

Pejzaž – Ograničeno područje Zemlje u kojem zajedno egzistiraju i uzajamno deluju prirodni i veštački elementi životne sredine

Pejzažna arhitektura – Disciplina koja se bavi funkcionalnim, ekološkim, kreativno-estetskim i drugim pitanjima teorije i prakse oblikovanja i organizacije gradskih i vangradskih teritorija u cilju stvaranja optimalne sredine za život i odmor stanovnika, vodeći računa o funkcionalnim, higijenskim, tehničkim i ekonomskim potrebama

Pesticidi – Sredstva hemijskog ili biološkog porekla koja su namenjeni zaštiti biljaka

pH – Mera kiselosti ili bazičnosti nekog rastvora

Piramida brojeva – Grafički prikaz brojnih odnosa uzastopnih članova lanaca ishrane

Piramida energije – Grafički prikaz količine energije u jedinici vremena na svakom trofičkom stupnju u ekosistemu

Plankton – Članovi zajednice slobodne vode koji slobodno lebde

Pleuston – Zajednica visoko specijalizovanih organizama za život na samoj granici između vodene i vazdušne sredine

Podvrsta – Grupa jedinki ili populacija jedne vrste koja je morfološki i geografski jasno odvojena od druge grupe jedinki ili populacija iste vrste. Između podvrta postoji mogućnost razmene genetičkog materijala

Poluautonoman ekosistem – Ekosistem čiji se metabolizam održava uz ljudsku pomoć u cilju povećavanja primarne i sekundarne organske produkcije

Polutanti – Zagađujuće materije

Populacija – Skup članova iste vrste koji se međusobno razmnožavaju i naseljavaju neki topografski ograničen prostor

Populaciona ekologija – Nauka koja izučava odnose populacije i okolne životne sredine

Potencijalna vegetacija – vegetacija koja bi nastala na određenom mestu ukoliko bi prestali bilo kakvi antropogeni uticaji

Potrošači – Organizmi koji u ekosistemu ne mogu samo stalno da stvaraju organske materije

Predator – Organizam koji lovi druge organizme u cilju prehrane

Predeo – Skup različitih ali međusobno funkcionalno povezanih ekosistema određene teritorije

Predeo izuzetnih odlika – Manje područje, živopisnog pejzaža i nenarušenih primarnih vrednosti sa prisustvom oblika tradicionalnog načina života koje je zaštićeno

Prekomerno iskorišćavanje (eksploatacija) vrsta/podvrsta – Proces iskorišćavanja vrsta/podvrsta za komercijalne i privredne potrebe iznad održivog nivoa koji rezultira gubitkom biodiverziteta

Prigradske šume – Šume koje se nalaze u spoljnoj i rubnoj zoni grada i predstavljaju važna rekreaciona područja

Prirodna baština – Prirodne odlike koje se sastoje od fizičkih ili bioloških formacija a imaju svetski izuzetnu vrednost sa estetskog ili naučnog gledišta

Prirodna dobra – Javna prirodna dobra i prirodna dobra posebnih vrednosti

Prirodna radijacija – Zračenje iz prirodnih izvora

Prirodna sredina – Životna sredina na koju uticaji čoveka nisu veći od uticaja bilo koje autohtone vrste i ne izazivaju promenu strukturne sredine

Prirodne retkosti – Biljne ili životinjske vrste ili njihove zajednice kojima je ugrožen opstanak u prirodnim staništima i vrste koje imaju poseban značaj sa ekološkog, biogeografskog, genetskog, privrednog, zdravstvenog i drugog stanovišta

Prirodni predeo – Jedinstven kompleks otvorenog prostora koji je sačuvao svoj prirodni karakter ali je jako osetljiv na promene pa je samo moguće govoriti o očuvanju nedirnutog predela u urbanim područjima

Prirodno dobro posebnih vrednosti – Očuvani deo žive ili nežive prirode posebnih vrednosti biodiverziteta koji ima trajni ekološki, naučni, kulturni, obrazovni, zdravstveno-rekreativni, turistički i drugi značaj zbog čega je pod posebnom zaštitom

Program Čovek i biosfera (MAB, Man and Biosfere, UNESCO) – Program formiranja rezervata biosfere radi očuvanja biološkog diverziteta u harmoniji sa potrebama očuvanja kulturnih vrednosti koje su sa njima povezane

Proizvođači (producenti) – Organizmi koji su sposobni da iz neorganskih materija izgrađuju organska jedinjenja

Provincija – Biogeografska jedinica koja na svojoj teritoriji ima bar jednu klimatogenu fitocenozu i izvestan broj endemičnih rodova i vrsta

Psamofite – Biljke prilagođene uslovima života na peskovitim staništima

Psihrofite – Biljke koje žive na vlažnim staništima sa niskom temperaturom u uslovima fiziološke suše (tundre, visoke planine)

Parks for live (IUCN/WCPA) – Svetska komisija za zaštićena područja

PEBLDS (Pan-European Biological and Landscape Diversity Strategy) – Pan-Evropska strategija očuvanja biološkog i predeonog diverziteta

PHARE (Assistance to the Reform Proccess in Certain Countries of Central and Eastern Europe) – Program tehničke pomoći Evropske unije za zemlje Centralne i Istočne Evrope

ProGEO – Evropska asocijacija za konzervaciju geološkog nasleđa

 

R

Racionalno korišćenje prirodnih resursa – Korišćenje prirodnih resursa na način i u meri koja ne vodi do njihovog dugoročnog smanjenja

Radijacija – Zračenje, emosija zračenja ili čestica iz nekog radioaktivnog izvora

Radijacioni balans – Razlika između primljene i rashodovane sunčeve energije na površini zemljišta

Radioaktivne padavine – Radioaktivna prašina koja pada na Zemlju posle nuklearnih eksplozija

Radioaktivni izotopi – Izvori zračenja koje predstavljaju pojedini hemijski elementi sa izmenjenom strukturom atomskih jezgara

Radioaktivnost – Osobina nekih hemijskih elemenata da emitiju nevidljive čestice ili zrake velike energije koje izazivaju jonizaciju materije

Ramsarska konvencija – Konvencija o očuvanju i usaglašenom korišćenju močvarnih područja

Ramsarska područja – Važna staništa koja ispunjavaju uslove Ramsarske konvencije i po tom osnovu nalaze se na listi UNESCO ramsarskih područja

Rasadnik – Posebno uređeno zemljište na kojem se kroz sistem tehnološko-tehničkih postupaka proizvode sadnice za odgovarajuće privredne grane

Rasprostranjenje – Globalna distribucija, ukupni areal, odnosno sve površine kompna ili voda na kojima vrsta živi, povremeno boravi, kojima prolazi ili nad kojima preleće u bilo kojem trenutku u okviru svojih normalnih seoba

Razlagači – Organizmi u ekosistemu koji koriste uginulu organsku materiju za izvor hrane i energije vršeći mineralizaciju

Reciklažno dvorište – prostor na kojem su objekti građeni i gde preduzeća mogu odlagati razne sekundarne sirovine bez ulaska u deponijski proctor

Refugijum – Utočište, specifično stanište u kojem je neki takson ili zajednica mogla da preživi nepovoljne geoklimatske faze

Regeneracija – Obnova

Regresiona sukcesija – Smena složenije biljne zajednice jednostavnijom usled promene spoljašnjih faktora

Reintrodukcija – Veštačko vraćanje ugroženih biljnih vrsta na njihova prirodna staništa sa kojim su iščezle ili im preti velika opasnost da nestanu

Rekultivacija zemljišta – Ponovno uspostavljanje funkcionisanja ekološkog sistema, odnosno osposobljavanje nekvalitetnih i degradiranih zemljišta za poljoprivrednu proizvodnju ili druga korišćenja

Relativna vlažnost – Odnos između apsolutne vlažnosti i maksimalno moguće koju bi vazduh imao na datoj temperaturi da bi bio zasićen

Relikti – Vrste koje su u daljoj ili bližoj prošlosti bile široko rasprostranjene a čije je današnje rasprostranjenje svedeno na mala područja

Reproduktivna generacija – Prosečno vreme kad se populacija zameni novim jedinkama. Vreme od rođenja do prve polne zrelosti

Revitalizacija – Oživljavanje

Rezervat prirode – Neznatno izmenjeni deo prirode, karakterističnog sastava i odlika biljnih i životinjskih zajednica kao delova ekosistema, namenjenih prvenstveno održanju genetskog fonda

Rezervati biosfere (MAB područja) – Područja kopnenih i obalskih, morskih ekosistema koja su međunarodno priznata UNESCO-vim programom Čovek i biosfera

Rezervati prirodnog obnavljanja (biogenetski rezervati) – Evropski Savet u Strazburu treba da obezbedi očuvanje reprezentativnih primera evropskih staništa, biocenoza i ekosistema

Rezistencija – Smanjena osetljivost

Režim zaštite – Skup mera i uslova kojima se određuje način i stepen zaštite, korišćenja, uređenja i unapređenja zaštićenog prirodnog dobra

Rodenticidi – Hemijska sredstva za uništavanje glodara

Ruderalne biljke – Biljke koje se javljaju na zemljištu izmenjenom pod uticajem čoveka. Najčešće se javljaju u blzini ljudskih naselja, ruševinama itd.

Rudine – Zeljasta vegetacija bez drveća koja se razvija na visokim planinama iznad gornje šumske granice

 

S

Sad – Manja javna zelena površina namenjena odmoru ograničenog broja posetilaca

Sakupljač otpada – pravno ili fizičko lice koje sakuplja, razvrstava ili meša otpad radi prevoza otpada na dalju obradu ili odlaganje

Sanitarna kontrola voda – Stalna kontrola vode za piće i javnu upotrebu zbog potencijalne opasnosti od zagađenja

Sanitarna seča šuma – Sistematska seča bolesnih stabala u šumskim ekosistemima, sprovodi se radi sprečavanja širenja šumskih bolesti i narušavanja zdravstvenog stanja šumskim ekosistemima. Često se zloupotrebljava

Saprobi – Organizmi koji u ishrani koriste uginule delove drugih ogranizama. Najčešće su to bakterije i gljive

Saprofiti – Isto kao saprobi samo što se u ovom slučaju smatra da bakterije i gljive biljni organizmi

Saprofitski lanci ishrane – Lanci ishrane od uginule organske materije

Savana – Tip zeljaste vegetacije sa retkim, razbacanim drvećem

Simbioza – Zajednički život dva ili više organizma

Sinekologija – ekološka disciplina koja proučava odnose populacija, biocenoza i ekosstema i uslova sredine

Sinuzija – sve individue različitih vrsta koje imaju manje ili više sličnu ekologiju i pripadaju sličnoj životnoj formi

Sipari – Podloga sastavljena od sitnijeg ili krupnijeg kamenja, nastala raspadanjem i obrušavanjem vertikalnih stena i litica

Sistem zelenih površina grada – Prostorna integracija različitih tipova zelenih površina sa izgrađenom strukturom grada

Skiofite – Biljke koje ne podnose punu dnevnu svetlost i žive u uslovima veće ili manje zasenjenosti

Skrab – Naziv za tvrdolisnu žbunastu vegetaciju Australije

Skrivenosemenice –  Najveća grupa zelenih kopnenih biljaka kod kojih se seme nalazi unutar ploda

Skver – Manja zelena površina, u izgrađenom gradskom centru koja se koristi za pešački tranzit, kratkotrajan odmor ili igru

Slatina – Slano zemljište koje se nalazi pod jakim uticajem alkalnih soli u kojima se natrijum javlja kao najznačajniji ekološki faktori

Snežanici – Mesto dugog zadržavanja snega u toku letnjih meseci. Javljaju se u najvišim delovima visokih planina

Socijalna ekologija – Nauka koja izučava odnose čoveka i društvene sredine

Soliter – Pojedinačno drveće ili druge grupe biljaka

Spaljivanje otpada – oksidacioni proces prerade otpada, uključuje sagorevanje, proizvodnju gasa i razlaganje otpada i vrši se u specijalnim objektima

Specijalni rezervat prirode – Predeo u kome je posebno izražena jedna ili više prirodnih vrednosti koje treba posebno štititi ili prirodnih pojava koje treba pratiti ili usmeravati

Speleološki objekti – Oblici podzemnog kraškog reljefa, odnosno pećine i jame

Spomen park – Zelena površina posvećena sećanju na znamenitu osobu ili istorijski događaj

Spomenik prirode – Prirodni objekat ili pojava reprezentativnih geomorfoloških, geoloških, botaničkih i drugih obeležja, po pravilu atraktivnog izgleda i ljudskim radom formirana botanička vrednost ukoliko ona ima poseban značaj

Stanište – Deo naseljenog prostora koji se odlikuje specifičnim i jednorodnim kompleksom ekoloških faktora

Stepa – Zeljasta vegetacija bez drveća koju izgrađuju pre svega različite vrste trava koje su prilagođene izrazito toplim i suvim letima i veoma hladnim zimama

Stepen ozelenjenosti – Odnos ukupne količine zelenih površina prema broju stanovnika. Izražava se u toni na kvadrat po stanovniku

Stopa smrtnosti – Broj uginulih jedinki jedne populacije u jedinici vremena

Strategija zaštite biodiverziteta evropske unije – usvojena je februara 1998. godine i predstavlja politiku rada sektora za zaštitu biodiverziteta EU

Stratifikacija – Prisustvo ili obrazovanje posebnih slojeva u vodenom basenom koji se odlikuju termičkim karakteristikama, salinitetom ili različitim sadržajem kiseonika ili nutrijenata

Sublitoral – Zona morskog dna

Sukcesija – Postupno serijsko smenjivanje biocenoza na istom prostoru tokom vremena

Sukulentne biljke – Biljke sa sočnim, mesnatim stabljikama i redukovanim listovima u vidu bodlji kod kojih stablo vrši fotosintezu. Tipični predstavnici su kaktus i agava

Supralitoral – Zona stalnog udara talasa o obalu

Suša – Manjak padavina

Svetska prirodna baština – Dobra koja su po svojim osobinama jedinstvena u svetu i po tom osnovu se nalaze na UNESCO-voj listi svetske prirodne baštine i tako su pod specijalnim režimom zaštite

Svetski sistem za geografsko rasprostranjenje biljaka (WGSRPD) – Međunarodni standardi izgrađeni od strane Međunarodne radne grupe za botaničke taksonomske baze podataka

 

S

Šuma – Zemljište površine preko 500 metara kvadratnih koje je obraslo šumskim drvećem

Šuma-park – Strukturna jedinica koja služi za rekreaciju stanovništva ali je kod nje zastupljeno manje arhitektonskih elemenata nego kod park-šume

Šumostepa – Područje u kome se mozaično smenjuju šumske i travne zajednice koje izgrađuju vrste koje su prilagođene izrazito toplim i suvim letima i veoma hladnim zimama

Šumsko zemljište – Zemljište na kojem se gaji šuma

 

T

Tajga – Vegetacija koja se karakteriše četinarskim šumama i šumama breze

Takson – Termin koji obično označava vrstu ili niže taksonomske nivoe, uključujući i oblike koji još nisu formalno opisani

Teratogeneza – poremećaji i abnormalnosti koje se javljaju tokom ravića

Teratogeni činioci – Faktori koji utiču na poremećaje koji se javljaju tokom razvića

Termofilni organizmi – Organizmi koji imaju visoke kardinalne tačke u odnosu na temperaturu i prilagođeni su životu na visokim temperaturama

Terofite – Jednogodišnje biljke koje nepovoljan period godine preživljavaju samo u obliku semena, odnosno plodova

Tomilari – Kompleks grmolike sredozemne vegetacije nastao usled degradacije primorskih, sredozemnih zimzelenih šuma. Karakteristični su za zapadno Sredozemlje

Trajno dobro – Zelena površina grada koja zbog svojih ekoloških, kulturnih, vizuelnih kriterijum, kao i sa stanovišta zaštite prirode predstavlja trajnu vrednost i ne može menjati svoju namenu

Transpiracija – Odavanje vode biljke u vidu vodene pare

Tretman – uključuje hemijsku ili biološku preradu određenih tipova otpada u cilju njihove neutralizacije, reciklaže, sterilizacije ili smanjenje zapremine pre deponovanja

Trofička piramida – Označava količinski odnos između članova lanca ishrane u kojima svaki prethodni član kvantitetom obezbeđuje opstanak sledećeg člana. Odnosi se izražavaju brojevima ili biomasom

Trofički lanac – Lanac ishrane

Tundra – Biljna zajednica razvijena na slabo hranljivom zemljištu u kojoj su zastupljene životne forme mahovina, lišajeva ili niskog drvenastog rastenja

 

U

Ugljen dioksid (CO2) – Jedan od glavnih gasova sa efektom staklene bašte

Ultraljubičasto (UV) zračenje – Elektromagnetno zračenje sa talasnim dužinama manjim od vidljivog zračenja ali većim od onih koje imaju X zraci

Urbani ekosistem – Gradski ekosistem

Urbanizacija – Razvijanje i rast gradova

UNEP (United Nations Environmental Program) – Program za životnu sredinu Ujedinjenih Nacija

 

V

Vaskularne biljke – Biljke sa sprovodnim (vaskularnim) sistemima, obuhvata sve paprati, golosemenice i skrivenosemenice

Vegetacija – Biljni pokrivač jednog područja

Vertikalno ozelenjavanje – Gunkcionalno i estestko obogaćivanje fasada objekata, potpornih zidova i drugih vertikalnih elemenata puzavicama ili penjačicama u cilju povećanja površine pod zelenilom

Veterinarski otpad – Otpad nastao ispitivanjem i lečenjem životinja i prilikom naučnih ispitivanja i eksperimenata vršenim nad životinjama

Vetrozaštitni pojas – Pojas drveća i šiblja koji štiti naselja ili pojedine njegove delove i saobraćajnice od nepovoljnog štetnog dejstva vetra, snega i peščanih nanosa

Veštačka đubriva – Hranljive materije industrijskog porekla potrebne za ishranu i povećane prinose biljaka

Veštačko zračenje – Radioaktivno zračenje iz veštačkog izvora

Vikarne vrste – Vrste istog roda ili životne forme koje imaju analogne ekološke niše u životnim zajednicama različitih geografskih oblasti

Više biljke – Višećelijske biljke koje su primarno prilagođene suvozemnom načinu života i kod kojih su se razvila specijalna tkiva i organi. Obuhvata mahovine, paprati, golosemenice i skrivenosemenice

Vrsta – Grupa organizama koje poseduju zajedničke morfološke karakteristike i mogu međusobno da se ukrštaju a reproduktivno su izolovane od grupa organizama koje pripadaju drugim vrstama

 

Z

Zagađenje – Nepoželjne promene životne sredine koje mogu štetno delovati na živa bića

Zaštićene vrste – Vrste koje slobodno žive i stavljene su pod zakonom propisanu zaštitu

Zaštićeno područje – Bilo koje mesto koje je podvrgnuto pravnom ili upravnom režimu zaštite namenjenom za očuvanje vrsta koje u njemu žive

Zaštićeno prirodno dobro – Očuvani deo prirode posebnih prirodnih vrednosti i odlika, zbog kojih ima trajni ekološki, naučni, kulturni, obrazovni i zdravstveno-rekreativni značaj zbog čega kao dobro od opšteg interesa uživa posebnu zaštitu

Zaštita prirode – Skup mera i postupaka sa ciljem da se prirodni ekosistemi u najvećoj mogućoj meri zaštite od najčešće negativnog čovekovog uticaja izazvanim društvenim razvojem koji je neusaglašen sa raspoloživim prirodnim resursima

Zaštitna šuma – Šuma čija je prioritetna funkcija zaštita. Najčešće je to protiverozivna zaštita, šaštita od vetra i zaštita podzemnih voda

Zaštitno zelenilo duž auto-puta – Ozelenjeni prostor koji ima ulogu zaštite, odnosno ublažavanja buke, imisije, vizuelnih uticaja, kao i da štiti saobraćajnicu od udara vetra i nanosa snega

Zelena gradnja – Gradnja koja ima pozitivan uticaj na okruženje (planetu) i zdravlje

Zelena zona naselja -Teritorija koja obuhvata sva gradska zemljišta i deo teritorije koji okružuje naselje, a nalazi se pod šumom, vodenim površinama i poljoprivrednim zemljištem u cilju ozelenjavanja datog naselja

Zelene površine – Površine koje se nalaze na području grada u kojima se odvijaju rekreativne aktivnosti

Zeleni zasad – Površina pod drvenasto-žbunastom vegetacijom, travnjacima i cvetnjacima datog objekta ozelenjavanja

Zeleni koridor – Skup zelenih površina, može da sadrži pešačke i biciklističke staze sa pratećom opremom i sportske objekte

Zeleni pojas – Spoljni deo zone grada koji obuhvata prigradske šume, park-šume, objekte vangradskog odmora, poljoprivredna zemljišta i drugo

Zeleni prsten – Široko otvoreno područje koje se zadržava otvorenim u okviru dugoročnog planiranja grada sa ciljem zaustavljanja širenja grada, omogućavanja direktnog pristupa zonama za rekreaciju i sa funkcijom unapređenja urbane klime

Zeleni zid – Visoka živa ograda gusto zasađenog i pravilno okresanog drveća ili visokog šiblja

Zelenilo javnih otvorenih prostora – čine ga drveće, travnjaci, cvetnjaci ili zelenilo u žardinjerama ispred ili oko javnih objekata

Zeleno pranje – Pojava kada kompanije, industrija, vlada, političar ili nevladina organizacija neopravdano prisvajaju ekološke osobine da bi stvorili o sebi ekološku sliku i na taj način dobili ono što žele

Zonalnost vegetacije – Vegetacija koja je uslovljena opštim klimatskim prilikama sredine u kojoj se razvija. Postoji horizontalna zonalnost (istok-zapad i sever-jug) i vertikalna zonalnost (od podnožja ka vrhu planine)

Zoocenologija – Ekologija koja proučava životne zajednice

Zooekologija – Ekologija životinja

Zoofag – Mesojedi, karnivori

Zoofilija – Pojava oprašivanja uz pomoć životinja.

Zoohorija – Pojava rasprostiranja semena i plodova raznih biljnih vrsta uz pomoć životinja

Zoološki vrt – Park sa kolekcijom životinja koje su raspoređene na manjim odvojenim (najčešće ograđenim) prostorima za izložbu i prikazivanje posetiocima i za naučna proučavanja

Zračenje – Radijacija

 

Ž

Živa orgada – Plodno rastuće ili oblikovano šiblje zasađeno u jednom ili više redova radi maskiranja ili dekoracije

Životna sredina – Životni prostor u kome živi individua ili određena biocenoza

Životno stanište – Prostor koji se odlikuje specifičnim ekološkim faktorima

Životna zajednica – Biocenoza

 

#

WCMC – Svetski monitoring centar za očuvanje prirode

WWF – Svetska fondacija za prirodu

Theme by Anders Norén