Zapažanja naučnika jasno pokazuju da zagađenje koje se emituje na jednom kontinentu može povećati zagađenje vazduha na drugom kontinentu koji se nalazi niz vetar.

U toku 2000. godine Međunarodni globalni program atmosferske hemije (IGAC) pokrenuo je istraživanje Interkontinentalni transport i hemijske transformacije (ICTC) spajajući rezultate međunarodnih merenja i modelovanja koji se tiču razumevanja interkontinentalnog transporta. Kao glavni ciljevi ovog istraživanja označeni su:

  1. Proučavanje interkontinentalnog transporta glavnih zagađivača vazduha, sa naglaskom na ozon, aerosole i jedinjenja koja doprinose efektu staklene bašte;
  2. Utvrđivanje hemijskih transformacija koje se događaju tokom ovog transporta.

Da bi smo priču nastavili dalje, neophodno je da znamo nešto više o kretanju vazdušnih masa.

Važna odlika atmosfere je njena velika pokretljivost. Smatra se da je vreme potpunog vertikalnog mešanja atmosfere do 80 dana, a horizontalnim strujanjima u stratosferi vazduh se izmeša za mnogo kraće vreme.

Pomeranje vazduha u atmosferi je uzrokovano prijemom Sunčeve energije i modifikovano rotacijom Zemlje. Veća zagrejanost vazduha na ekvatoru nego na polovima pokreće vazdušne mase od ekvatorijalnih oblasti ka većim geografskim širinama, a veća zagrejanost Zemljine površine nego vazduha iznad nje glavni je uzročnik vertikalnih kretanja.

Drugi  oblici kretanja u atmosferi uključuju srazmerno manja pokretanja vazduha. To su, pre svega, turbulencija i difuzija. Turbulencija je složeno kretanje koje prouzrokuje difuziju. Dva su osnovna oblika turbulentnih kretanja: termalna turbulencija, koja nastaje usled različitih lokalnih zagrevanja pojedinih delova vazduha, i mehanička turbulencija, koju prouzrokuje kretanje vazduha preko neravnog terena. Kao posledica turbulencije javlja se difuzija samog vazduha, što dovodi do ujednačavanja svih karakteristika svojstvenih vazduhu, kao što su: boja, hemijski sastav, mirisi, sadržaj vodene pare itd. Najbrže ujednačavanje pomenutih osobina obavlja se pomoću vrtložnih kretanja velikih razmera. Veličina ovih vrtloga ide od dela centimetra do više desetina kilometara.

Interkontinentalni transport (ICT) predstavlja protok zagađenja vazduha sa izvornog kontinenta (npr. Severna Amerika) na receptor kontinent (npr. Evropa). Udaljenost do koje stiže ICT  je zavisna od meteoroloških uslova i od osobina zagađivača. Interkontinentalni transport zagađivača se javlja preko dva mehanizma: epizodni transferi i povećanje globalne pozadine (pozadinske koncentracije), kroz povećavanje površinskih koncentracija. Pozadinsku koncentraciju definišemo kao onu koja bi postojala u vazduhu, na kontinentu prijemniku, i bez emisija poreklom od ljudske aktivnosti.

Najstariji registrovani atmosferski interkontinentalni transport se tiče pustinjske prašine, koja je primećivana iznad Evrope skoro svake godine. Još početkom 20. veka je utvrđena jasna veza izvor-prijemnik, a tehnika kojom se pratila prašina do izvora u Sahari podseća na moderne studije praćenja ICT uz upotrebu satelita. Najspektakularniji i dobro dokumentovani slučaj ICT prašine je iz pustinja Azije do Severne Amerike, preko Pacifika. Ponekad ovaj transport može doprineti smanjenju kvaliteta vazduha u Severnoj Americi. Dokazi za ovaj transport su i u slojevima leda iz praistorije na Grenlandu. Transport prašine kroz atmosferu je bitan iz više razloga: dovodi do erozije zemljišta na mestu nastanka, ali i rasta količine zemljišta na mestu prijema, kao i do fertilizacije okeana; prašina je i potencijalno opasna za zdravlje ljudi i balans radijacije u atmosferi, može promeniti način pojave oblaka i stvoriti podlogu za hemijske reakcije u atmosferi.

Emisije iz sagorevanja biomase su takođe dugo poznate kao značajan izvor zagađenja. Obimno sagorevanje biomase u Indoneziji tokom 1997/98. godine, kada su prevladali uticaji El Ninja, izazvalo je ozbiljno zagađenje vazduha u širokoj oblasti. Požare su uglavnom izazivali ljudi, ali su pospešeni suvim uslovima koje je izazvao El Ninjo.

Veliki šumski požari postoje i u severnim oblastima, ali se donedavno nije prepoznavao njihov uticaj na nivou hemisfere. 2000. godine je otkriveno da su kanadski šumski požari izazvali rast koncentracije ozona u južnim državama SAD, a uskoro je utvrđen i oblak ozona, CO, azotnih oksida i aerosola iznad Evrope. Još veće oblasti su izgorele u Sibiru, što je dodatno povećalo uticaj severnih požara na količine gasova na severnoj hemisferi. Za razliku od tropskih požara, severni požari se javljaju bez pravila, tokom cele godine. Mnogi požari su izazvani munjama, ali su veliki broj izazvali i ljudi.

Upravljanje kvalitetom vazduha u budućnosti zahteva dijalog na nivou hemisfere koji će se ticati interkontinentalnog transporta vazdušnog zagađenja i njegovim uticajem.

To bi se pre svega odnosilo na zemlje središnjeg dela severne hemisfere, gde dominantni zapadni vetrovi proizvode severni srednji pojas zagađenja koji se kreće duž celog vantropskog dela severne hemisfere. Dogovor bi mogao lakše da se postigne jer svaka zemlja može imati korist od smanjenja emisije u zemljama uz vetar.

Tema interkontinentalnog zagađenja vazduha je bitna za sve nas, jer upravo daje odgovor na ono čuveno pitanje „Zašto bi nas trebalo da zanima to što se u nekoj dalekoj zemlji nose maske na licu kako bi se zaštitili disajni organi?”