Zanimljivosti, Zdravlje

Ko je bila Henrijeta Laks?

Henrijeta Laks, tamnoputa mlada žena, afroameričkog porekla, majka petoro dece i supruga Dejvida Laksa, živela je sa porodicom u Baltimoru, Merilend. Nakon rođenja petog deteta, Henrijeta je osetila bolove i nelagodu u stomaku. Kao i svaka majka, zauzeta odgajanjem dece, a uz to je i radila na poljima duvana, Henrijeta je svoje zdravlje stavila na poslednje mesto. Nije bila školovana, ali je bila vrlo inteligentna žena, osećala je da nešto nije u redu i iz straha je odlagala pregled. Trpela je i ignorisala bolest sve dok intermenstrualna krvarenja i bolovi u stomaku nisu postali nepodnošljivi, te su počeli da je ometaju u svakodnevnim obavezama. Tada je odlučila da se obrati lekaru. Jedino mesto gde je to mogla da učini bila je bolnica Džons Hopkins, ili kako su je drugačije nazivali „bolnica za obojene”, gde su se lečili ljudi diskriminisani zbog drugačije boje kože.

Bolnica Džons Hopkins
Henrijeta Laks

Pri pregledu doktorima je bilo jasno da je u pitanju karcinom grlića materice, što je i potvrđeno nakon izvršene biopsije. Međutim, ćelije Henrijetinog karcinoma koje su uzete radi biopsije su prve ljudske ćelije koje su uspešno preživljavale i razmnožavale se van organizma. To je bilo nešto za čime su naučnici godinama tragali. Henrijeta je podvrgnuta agresivnim terapijama koje su se tada koristile u lečenju raka, ali nažalost bezuspešno, došlo je do metastaze i ona je preminula 4. oktobra 1951. godine, u 32. godini života. U naučnim krugovima ona je nastavila da živi kroz svoje ćelije, nazvane kratko i jasno HeLa ćelije. Naučnici i doktori nisu želeli da otkriju njen identitet kako ne bi imali problema sa zakonom u svojim daljim istraživanjima jer su ćelije korišćene u naučne svrhe bez znanja i saglasnosti Henrijetine porodice. Često su govorili da te ćelije pripadaju ženi po imenu Helen Lejn. Niko nije o njoj razmišljao kao o osobi koja je imala svoje želje, snove, nadanja. Od celog jednog života, ostala su samo ta četiri slova, HeLa. Novinarka Rebeka Sklut, odlučila je da o Henrijeti napiše knjigu „Besmrtni život Henrijete Laks” (eng. „The immortal life of Henrietta Lacks”). Kontaktirala je njene sinove i ćerku Deboru, koji su najpre, revoltirani ranijim pokušajima ljudi da se obogate na račun njihove nesreće, odbili da govore o životu svoje majke. Kasnije kada je Rebeka dokazala svoju dobru nameru, uz Deborinu pomoć saznala je nešto više o Henrijetinom životu. Naime, Henrijeta je bila vesela mlada žena, što se vidi i na crno-beloj fotografiji koja se najčešće pojavljuje uz njeno ime, na kojoj stoji rukama naslonjenim na kukove i širokim osmehom na licu. Često je sa rođakama odlazila na zabave i plesala do iznemoglosti. Bila je veoma gostoprimljiva. Indirektno i nenamerno, mnogo je doprinela nauci.

Zašto su Henrijetine ćelije važne?

HeLa ćelije su prve ljudske ćelije koje su van organizma preživele duže vremena, za razliku od prethodno izolovanih ćelija koje su preživljavale svega nekoliko dana, što je bilo veoma važno otkriće kako bi mogla da se vrše istraživanja ljudskih ćelija, a da se pritom ne ugrozi život ljudi. HeLa ćelije su prolazile kroz ceo životni ciklus u kulturi (van živog organizma, ali u strogo kontrolisanim uslovima), rasle su i delile se, dajući svoje ćerke ćelije. Vakcina protiv dečije paralize testirana je najpre na HeLa ćelijskoj liniji, kao i različiti lekovi za koje se smatralo da mogu uništiti kancer. HIV virus je takođe ubrizgavan u ove ćelije što je doprinelo mnogim saznanjima. Bile su podvrgnute delovanju različitih hemikalija, zračenju i otrovima. Poslate su čak i u svemir. Henrijetine ćelije su prve uspešno klonirane ljudske ćelije 1955. godine. Patenti razvijeni na HeLa ćelijskoj liniji broje se u hiljadama. Naučnici su razmenjivali nova znanja i svakodnevno uvećavali broj ovih ćelija, prodajući ih laboratorijama širom sveta, čime su stekli slavu i bogatstvo, dok porodica Laks ništa o tome nije znala. U štampi su se povremeno pojavljivali, njima nejasni, naslovi u kojima njihovu majku nazivaju besmrtnom.

Zahvaljujući Rebeki Sklut, porodica je saznala dugo skrivanu istinu o svojoj majci i supruzi, o njenom doprinosu nauci koji je bio zanemaren, o tome koliko su njene „besmrtne ćelije”, koje su je ubile, značajne za čovečanstvo. Na ovu temu je snimljen i film, koji takođe nosi naziv „Besmrtni život Henrijete Laks”, po istoimenom romanu Rebeke Sklut. Govori o novinarki koja stupa u kontakt sa porodicom Laks i sa Deborom, Henrijetinom ćerkom, čiji lik tumači Opra Vinfri, i saznaje detalje iz Henrijetinog života. HeLa ćelije su i danas žive, razmnožavaju se i na njima se vrše eksperimenti, što je objašnjeno i u sledećem videu:

Danas na Međunarodni dan žena, 8. marta, skoro sedamdeset godina nakon Henrijetine smrti, podsećamo vas da je karcinom grlića materice moguće sprečiti, vakcinom, a takođe ga je moguće i izlečiti, ukoliko se na vreme, preventivnim pregledima, otkrije.

Leave a Reply

Theme by Anders Norén

%d bloggers like this: