Bogatstvo planete, Uticaj čoveka na Zemlju, Voda, Zanimljivosti

Palić – prirodni dragulj sa severa

Palić je plitko erozivno jezero i istoimeni turistički centar, koji leži u središnjem delu Panonske nizije, između Dunava i Tise, jugoistočno od grada Subotice. Basen je oblika polumeseca, eolskog porekla. Nastalo je akumulacijom vode u udubljenju na kontaktu Bačke lesne zaravni i Subotičko-bajske peščare. U sastavu je zaštićenog prirodnog dobra, Park prirode „Palić”, koje pripada III kategoriji zaštite i obuhvata Palićko jezero i deo naselja Palić, ukupne površine 713 hektara, odnosno zaštitne zone od 869 hektara. Širina Palićkog jezera iznosi od 350 do 960 metara, dužine preko 7 km, a prosečne dubine između 1,5 i 2 metra. Obala je duga 17 km, a jezero se prostire na 4,2 km2. Palićko jezero nosi titulu najvećeg prirodnog jezera naše zemlje i sastoji se od četiri sektora (I, II,III i IV).

Samo naselje Palić datira još iz bronzanog doba, a u pisanim dokumentima se prvi put spominje 1462. godine kao pustara koju je mađarski kralj Matija Korvin poklonio svojoj majci. Vremenom se formira selo koje Turci 1580. godine pominju pod imenom Paleđhaza.
Iz jezera je u 18. veku vađena soda, jer je jezero nekada bilo slano, pa se verovalo da je ostatak Panonskog mora.

O nastanku Palićkog jezera postoji više legendi.  Po jednoj, nastalo je od suza čobanina Pavla koji je neutešno plakao za svojim izgubljenim „zlatnim jagnjetom” i ceo pašnjak na kome je napasao ovce je natopio suzama.
Kako je jezersko blato bilo lekovito, 1845. godine izgrađeno je prvo banjsko kupatilo. Tako Palić postaje banja. Mnogobrojni posetioci dolazili su, baš ovde,  da se leče od reumatizma, kožnih, ginekoloških i nervnih oboljenja.

Početak turizma na Paliću se računa od 1845. godine. Na prekretnici XIX i XX veka, kada se i grad počeo širiti prema istoku, Palić postaje omiljeno ekskluzivno lečilište i izletište južne Panonije. U okviru kompleksa Palićkog jezera; možemo videti jedan od najstarijih parkova (Veliki park), Zoo vrt, Ženski i muški štrand, Spomen česmu kraj same obale, Vodotoranj u samom centru naselja, Veliku terasu (Filmski festival), velelepne letnjikovce i vile stare nekoliko stotina godina… Palić obiluje raznovrsnom faunom, od kojih su najinteresantnije ptice. Na ovom području je zabeleženo 207 vrsta ptica, od kojih se 101 vrsta ovde i gnezdi. Oko 63 vrsta ptica Palića ima ekološki ili neki drugi značaj, 4 imaju mali areal u svetu, 86 je ugroženo i retko u Srbiji, dok je 48 vrsta ugroženo u Evropi.U Zoo vrtu

Od svog nastanka, eolska jezera sa severa Bačke (Palić, Ludaš, Krvavo, Slano i Kelebijsko) su živela svojim od prirode datim životom. A onda se u ovu usku povezanost sa obližnjim zemljištem, biljkama i životinjama i njihovo prirodno stanje, umešao čovek. U početku je uticaj bio minimalan, ali vremenom, jezero je privlačilo sve veći broj ljudi pružajući im dobre uslove za život i za odmor. Već tada su se počele osećati izvesne promene u životu jezera koje su postale nepoželjne. Višedecenijski uticaj brojnih nepovoljnih faktora (odsustvo odgovarajućeg upravljanja kako jezerom, tako i celokupnim područjem, ulivanje nedovoljno prečišćenih ili neprečišćenih otpadnih voda, poljoprivredne aktivnosti, intenzivniji razvoj industrije Subotice i dr.) doveo je do devastacije vode jezera i životnih zajednica vezanih za nju.

Kao rezultat ovih aktivnosti, 1972. godine, počelo se sa isušivanjem Palićkog jezera specijalno iskopanim kanalom prema Ludaškom jezeru. Nakon toga, pristupilo se odstranjivanju zagađenog mulja sa dna. U periodu od 1972. do 1975. godine, jezero je pretrpelo delimično čišćenje. Međutim, nakon neadekvatnog čišćenja, proces zagađenja je nastavljen, zbog čega se i kvalitet vode u jezeru sve više pogoršava, naročito od netretiranih otpadnih voda (fekalija). Novoizgrađeno postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda Subotice je pušteno u rad 2011. godine, s ciljem da nitrifikacijom i uklanjanjem fosfora iz otpadnih voda obezbedi bolji stepen prečišćenosti jezera, što stvara osnovu za sprovođenje aktivnosti čišćenja mulja.

Institut za vodoprivredu „Jaroslav Černi” iz Beograda je izradio „Analizu izvodljivosti čišćenja i remedijacije mulja iz jezera Palić i Ludaš“. Na osnovu te analize potrebno je ukloniti 1,3 miliona kubnih metara mulja iz jezera Palić i dva miliona kubnih metara mulja iz jezera Ludaš. Dakle, danas se, kao i 1975. godine ne rešavaju uzroci problema, već posledice, koje su ovo jezero, zbog ljudskog nemara, potpuno uništile i ugušile, pa ga mnogi danas nazivaju i „septičkom jamom”. Danas je voda jezera Palić hipereutrofnog karaktera.

Jezero pod procesom eutrofikacije

Palićko jezero je pravi primer kako se ne treba ponašati prema prirodi. Ona stara, dobra, narodna poslovica „Bolje sprečiti, nego lečiti“ je u ovom slučaju primenjivana, ali obrnutim redosledom. Nažalost. Bilo kako bilo, realnost kaže da se došlo do toga da je jezero proglašeno gotovo mrtvim. Godinama se govori o revitalizaciji Palićkog jezera i prave planovi, pa strategije, pa opet planovi…. Nakon svih tih godina planiranja, došlo se do zaključka da je otklanjanje visokog taloga mulja iz jezera najvažniji korak u ozdravljenju jezerske vode. Raditi izmuljavanje jeste neophodno, ali nije definitivno rešavanje problema. Mulj jeste posledica zagađivanja jezera, a ne uzrok. Zato treba na prvom mestu sprečiti i otkloniti zagađivače jezera, odnosno – otpadne vode, a onda uvesti kanalizacionu mrežu u delovima vikend naselja, stvoriti zaštitni pojas – neki vid tampon zone između oranica i samog jezera, izvršiti revitalizaciju životnih zajednica ovog jezera i integralno upravljati istim. Velika je šteta da jedno takvo atraktivno jezero i turističko mesto kao što Palić – postane obična bara, umesto da bude ponovo srpska Lozana i povrati svoj stari sjaj.

Izvor fotografija: www.subotica.com

Leave a Reply

Theme by Anders Norén

%d bloggers like this: