Biljke, Bogatstvo planete, Vazduh

U potrazi za tragovima

Da li ste se ikada zapitali kako drveću uspeva da dostigne visinu i od po nekoliko metara, a da se pritom ne osuši?

Odgovor leži u evoluciji, u postepenom nagomilavanju mutacija koje su dovele do nastanka vaskularnog sistema. Ovaj sistem izgrađen je od mrtvih ćelija koje grade provodne sudove veoma malog prečnika (kapilare) i potpornih ćelija koje ceo sistem, čak i na velikim visinama, čine stabilnijim.

Provodni sudovi javljaju se u dve različite forme: ksilemski sudovi, koji služe da vodu i mineralne materije transportuju od korena do vrhova, i floemski, koji u oba smera omogućavaju transport hranljivih materija.

Pored toga što nam obezbeđuju hlad tokom vrelih letnjih dana i proizvode kiseonik koji nam je toliko potreban, neke vrste vaskularnih biljaka pokazale su se i kao dobri bioindikatori – organizmi čijim praćenjem se mogu utvrditi promene u ekosistemu.

Zapravo, moguće ih je koristiti čak i za praćenje klimatskih promena. 1994. godine objavljen je rad u kojem se navodi da je rapidan rast populacija dveju vrsta vaskularnih biljaka na Antarktiku posledica globalnog zagrevanja. Objašnjeno je da su više temperature smanjile učestalost smrzavanja semena i omogućile biljkama brži i efikasniji rast i razmnožavanje.

Naredni značajan primer dolazi iz Severne Amerike, 1998. kada je primećeno da se različite vrste vaskularnih biljaka mogu koristiti kao indikatori količine ozona u vazduhu. Zanimljivo je da se često za ove potrebe koristi upravo duvan jer pripada grupi biljaka čije su reakcije na ozon intenzivne i precizno okarakterisane, pa ih je lako prepoznati.

Sedam godina kasnije, u Madridu je otkriveno da se i prisustvo sumpor-dioksida može primetiti praćenjem vaskularnih biljaka. Kako se u ovom istraživanju navodi, na toksični oksid najosetljiviji su žbunovi i četinari, a nakon izloženosti ovom gasu na njihovim listovima je moguće uočiti oštećenja. Daljim testiranjima utvrđeno je i da je došlo do promene u količini hlorofila a i b, kao i do promena u aktivnosti enzima peroksidaze.

Krajem 2011. objavljena je studija kojom je pokazano da se vaskularne biljke mogu biti pokazatelji prisustva teških metala u zemljištu. Praćene su populacije drveća u Solunu, Salcburgu i Beogradu. Ispostavilo se da drvo jele ima veliki bioindikatorski potencijal zbog mogućnosti skladištenja teških metala u specijalnim odeljcima organizma, kako metali ne bi dospeli do ćelija.

Kao što se može videti, iz godine u godinu i od mesta do mesta, o vaskularnim biljkama ima još mnogo što se može otkriti. Možda se baš ispred vaše kuće nađe neki indikator, posmatrajte.

Leave a Reply

Theme by Anders Norén

%d bloggers like this: