Temperatura

Klima na Zemlji se neprestano menja. Ona se i ranije menjala samo što je tada ta promena bila uzrokovana prirodnim okolnostima dok sada imamo sve veći uticaj čoveke aktivnosti.

Sunčevo zračenje prolazi kroz atmosferu, od toga veći deo Zemlja apsorbuje i zagreva se, dok se drugi deo reflektuje sa Zemlje i izlazi iz atmosfere. Zbog tog efekta, koji održava određenu temperaturu, je i moguć život na Zemlji. Međutim, u poslednjih nekoliko vekova dolazimo do ozbiljnog problema koji nam preti a to je emisija gasova sa efektom staklene bašte. Čovečanstvo emituje gasove staklene bašte brže nego što ih prirodni procesi mogu ukloniti. Ti gasovi uzrok su spaljivanjafosilnih goriva ali i novi sintetički gasovi kao što su hlorofluorougljovodonici i haloni (CFCs).

Postoji mišljenje da može doći do smanjenja temperature na Zemlji koju izazivaju velike količine sumpornog aerosola koji se zadržava u oblastima snažnih vulkanskih erupcija. To se objašnjava činjenicom da bi velika količina različitih čestica  mogla onemogućiti prolaz sunčevog dugotalasnog zračenja i uticati na povećanje kratkotalasnog zračenja, što bi smanjilo količinu sunčeve energije a samim tim dovelo do snižavanja temperature, tj. opšteg zahlađenja u atmosferi.

Smog

U zimskom periodu kada je povećana vlažnost vazduha, molekuli vode mešaju se sa čvrstim supstancama u vazduhu i različitim gasovima (sumpor-dioksid, azotni oksidi itd.) stvarajući neprozirne magle poznate kao smog. Industrijski smog nastaje prilikom sagorevanja uglja. Tom prilikom se stvara aerosol. U kapi aerosola odvijaju se reakcije:

2SO2(g) + O2(g) → 2SO3(g)

SO3(g) + H2O (l)→ H2SO4(aq)
g- gasovito agregatno stanje; l- tečno agregatno stanje; aq- rastvor

Sumporna kiselina je korozivna i posebno je štetna za ljude sa astmom.

1952. godine ekološka katastrofa pogodila je London, gde se dim iz fabričkih postrojenja i dimnjaka mešao sa zagađenim vazduhom praveći gustu maglu, pa je i sam naziv smog nastao od engleskih reči smoke – dim i fog – magla.

Heavy smog in Piccadilly Circus, London, on Dec. 6, 1952, during the Great Smog. (Photo by Central Press/Hulton Archive/Getty Images)

U popodnevnim časovima kada je Sunčevo zračenje najintenzivnije, dolazi do stvaranja fotohemijskog smoga. On nastaje fotohemijskim reakcijama čestica koje se nalaze u vazduhu sa zasićenim izduvnim gasovima i dimom iz automobilskih motora i fabričkih dimnjaka. Fotohemijski smog nastaje tako što se azotni oksidi (NOx), fotohemijskim reakcijama, pod dejstvom UV zračenja, razlažu na NO i atomski kiseonik. Pošto je atomski kiseonik veoma reaktivan, on započinje brojne reakcije među kojima je i stvaranje ozona u troposferi. Stvaranje ozona je povratna reakcija (O3O2+O) pa oslobođeni kiseonik oksiduje nove količine fotolitičkog NO u NO2. Tokom rada motora sa unutrašnjim sagorevanjem i iz industrijskih postorojenja nastaju supstance koje blokiraju razgradnju ozona i on kasnije stupa u reakciju sa organskim molekulima. Tako nastaju toksične supstance koje su veoma štetne za zdravlje ljudi izazivajući suženje disajnih puteva, iritaciju očiju i otežano disanje. Izazivaju i oštećenja kod biljaka u vidu srebrnasto-bronzanih nekrotičnih fleka na listovima. Da bi se smanjila zagađenost vazduha u velikim urbanim sredinama, vrši se kontrola koncentracije toksičnih supstanci u različitim delovima grada i preduzimaju mere da bi se izbeglo njihovo štetno dejstvo. Ispituju se nove mogućnosti za zaštitu vazduha od zagađivanja u novim tipovima motornih vozila. U ove mere spadaju i opsežna laboratorijska, klinička i epidemiološka ispitivanja uticaja zagađenog vazduha na zdravlje čoveka i njegovu životnu okolinu.

Aerozagađenje možemo videti i kod nas i to najviše u Užicu. Ove godine u Užicu je zabeleženo neverovatnih 169 mikrograma čađi daleko više od tolerantne vrednosti koja iznosi 50 mikrograma. Zbog zdravstvenih problema koje izaziva velika količina čađi, Užičanima se preporučuje da ostanu kod kuće, smanje aktivnost ukoliko je to moguće a ako su primorani da izađu napolje preporučuje se da nose zaštitne maske.